Σχολιασμός του θέματος της Έκθεσης του ΓΕΛ
Με το μάθημα της Νεολληνικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας ξεκίνησαν σήμερα οι Πανελλαδικές Εξετάσεις των υποψήφιων των Γενικών Λυκείων. Το φετινό θέμα αφορούσε τη δημιουργικότητα.
Στις/στους υποψήφιες/-ους δόθηκαν δυο κείμενα σχετικά με τη δημιουργικότητα. Στο πρώτο κείμενο (1) δίνεται ο ορισμός της δημιουργικότητας και εξετάζεται το πώς η επαφή των παιδιών με τις τέχνες ενισχύει τη δημιουργική σκέψη. Στο δεύτερο κείμενο (2) παρατίθεται μια μελέτη, η οποία ισχυρίζεται ότι η δημιουργική σκέψη ξεκινά από τη βρεφική ηλικία και επηρεάζεται από διάφορους παράγοντες.
Το Θέμα Α, ερώτημα Α1 ζητούσε από τις/τους υποψήφιες/-ους την περιληπτική απόδοση των θέσεων της μελετήτριας, όπως αυτές καταγράφονται στο Κείμενο 2. Στο συγκεκριμένο ερώτημα οι υποψήφιες και οι υποψήφιοι πρέπει αρχικά να έχουν την ψυχραιμία να διαβάσουν το Κείμενο 2 και να μην μπερδευτούν με το Κείμενο 1. Το ερώτημα είναι σαφές ως προς τον εντοπισμό του κειμένου, αφού χρησιμοποιείται στην εκφώνηση ο δείκτης αναφοράς, το όνομα δηλαδή, της μελετήτριας ” Δρ. Μπάρμπαρα Πομιεχόφσκα”. Για τη σωστή περιληπτική απόδοση των θέσεων της μελετήτριας οι υποψήφιες και οι υποψήφιοι είναι σημαντικό να εντοπίσουν τα αποσπάσματα εκείνα του Κειμένου 2, όπου χρησιμοποιείται η επίκληση στην αυθεντία και να συνοψίσουν τις θέσεις της με όριο λέξεων.
Το Θέμα Β, ερώτημα Β1 ζητούσε από τις/τους υποψήφιες/-ους να χαρακτηρίσουν ως Σωστές (Σ) ή Λανθασμένες (Λ) πέντε προτάσεις σύμφωνα με το νόημα του Κειμένου 1 χωρίς να χρειάζεται γραπτή τεκμηρίωση και αναφορά σε χωρία. Η συλλογιστική διαδικασία λοιπόν, δεν χρειάζεται απόδειξη. Χρειάζεται όμως, οι υποψήφιες/-ιοι να διαβάσουν προσεκτικά το Κείμενο 1 και να εντοπίσουν ΝΟΕΡΑ τα χωρία εκείνα που αποδεικνύουν αν είναι Σ ή Λ η κάθε πρόταση. Οι υποψήφιες/-ιοι δεν ΠΡΕΠΕΙ να απαντήσουν σύμφωνα με την προσωπική τους άποψη.
Το ερώτημα Β2 δίνει στις/στους υποψήφιες/-ους το κειμενικό είδος στο οποίο ανήκει το Κείμενο 1. Το Κείμενο 1 είναι ένα επιστημονικό κείμενο και ανήκει στην κατηγορία του αποδεικτικού δοκιμίου. Οι υποψήφιες/-οι στο ερώτημα αυτό είναι σημαντικό να θυμηθούν τη θεωρία για το αποδεικτικό δοκίμιο. Στη συνέχεια, πρέπει να επαληθεύσουν ότι το συγκεκριμένο κείμενο είναι επιστημονικό-αποδεικτικό εντοπίζοντας στο Κείμενο 1 δυο (2) γλωσσικές επιλογές του αρθρογράφου. Η πιο εύκολη απάντηση είναι να εντοπίσουν στο κείμενο μια (1) κυριολεκτική χρήση της γλώσσας (π.χ. η συμμετοχή των παιδιών σε καλλιτεχνικές δράσεις) και μια (1) χρήση ειδικής επιστημονικής ορολογίας (π.χ. αποκλίνουσα σκέψη) και να αιτιολογήσουν τις επιλογές τους τονίζοντας ότι στο Κείμενο 1 κυριαρχεί η λογική οργάνωση των ιδεών και των θέσεων του συγγραφέα.
Το ερώτημα Β3α ρωτούσε τις υποψήφιες/-ους ποιο είναι το επικοινωνιακό αποτέλεσμα του τίτλου του Κειμένου 2. Στο ερώτημα αυτό οι υποψήφιες/οι υποψήφιοι εξετάζουν τον τίτλο και δίνουν έμφαση στη συνυποδηλωτική/μεταφορική χρήση της γλώσσας (από κούνια), τη συντομία του τίτλου και τη χρήση ρήματος. Επιπλέον, τονίζουν ότι ο τίτλος κεντρίζει την προσοχή της/του αναγνώστριας/-στη και διατηρεί νοηματική σχέση με το περιεχόμενο του Κειμένου 2.
Το ερώτημα Β3β ζητούσε από τις/τους υποψήφιες/-ους να μετατρέψουν μια πρόταση στην αντίθετη σύνταξη. Η πρόταση που τις/τους δίνεται είναι σε Ενεργητική Σύνταξη. Επομένως, οι υποψήφιες/-οι πρέπει να εντοπίσουν Ρήμα-Υποκείμενο-Αντικείμενο. Ακολούθως, χρειάζεται να μετατρέψουν την πρόταση σε Παθητική Σύνταξη. Το Αντικείμενο γίνεται Υποκείμενο, το Ρήμα αλλάζει φωνή κι από Ενεργητική γίνεται Παθητική και το Υποκείμενο γίνεται Ποιητικό Αίτιο με τη χρήση της πρόθεσης από. Η απάντηση για να θεωρηθεί ολοκληρωμένη και να δώσει όλες τις μονάδες πρέπει να συνοδεύεται από τον σχολιασμό δυο αλλαγών στο ύφος, που παρατηρήθηκαν κατά τη μετατροπή από Ενεργητική σε Παθητική Σύνταξη. Με την Παθητική Σύνταξη δίνεται έμφαση στην ενέργεια (Το Αντικείμενο γίνεται Υποκείμενο) και προσδίδεται αντικειμενικότητα ( η Ενεργητική Φωνή του Ρήματος μετατράπηκε σε Παθητική). Άρα, το ύφος γίνεται πιο απρόσωπο.
Το Θέμα Γ ζητούσε από τις/τους υποψήφιες/-ους να ανατρέξουν στο Κείμενο 3. Το Κείμενο 3 ήταν το τρίτο κείμενο που δόθηκε στις/στους υποψήφιες/-ους και ήταν ένα λογοτεχνικό απόσπασμα από το βιβλίο του Γιώργου Ιωάννου “Για ένα φιλότιμο” (1980) εκδ. Κέδρος. Αφού διαβάσουν οι υποψήφιες/-οι το Κείμενο 3 πρέπει να αιτιολογήσουν γιατί ο ήρωας του Κειμένου 3 είναι πρόβληματισμένος και πώς εκδηλώνει τον προβληματισμό του. Ο ήρωας του Κειμένου 3 ως υπάλληλος γραφείου συναντά καθημερινά τις συναδέλφισσες και τους συναδέλφους του και παρατηρεί ότι όλες και όλοι διακατέχονται από άγχος, κούραση και έλλειψη διάθεσης. Για αυτό αποφασίζει να παρακολουθήσει μαθήματα σε κάποια σχόλη. Το ίδιο όμως, συναντά και στις φοιτήτριες και τους φοιτητές. Είναι όλες και όλοι χωρίς κανένα ενδιαφέρον και καμιά ζωντάνια. Μάλιστα, ο ήρωας σκέφτεται πως καλό θα ήταν να αλλάξει δουλειά. Ίσως να ήταν καλύτερα για αυτόν να κάνει κάποιο χειρωνακτικό επάγγελμα, αλλά δεν γνωρίζει κάποια τέχνη και η ηλικία του είναι αποτρεπτική, ώστε να πάει κάπου ως μαθητευόμενος. Το μόνο που δεν θα άλλαζε θα ήταν οι γνώσεις και η παιδεία του, που είχε αποκτήσει κατά τη διάρκεια της ζωής του. Η απάντηση πρέπει να τεκμηριώνεται με αναφορές σε τρεις (3) κειμενικούς δείκτες μέσα από το Κείμενο 3 (π.χ. κειμενικοί δείκτες στο Κείμενο 3 χρήση σημείου στίξης άνω τελεία, χρήση α΄ ρηματικού προσώπου, μεταφορά Ή οριστική έγκλιση για το πραγματικό, ασύνδετο σχήμα, εσωτερικός μονόλογος). Ας μου επιτραπεί εδώ ένα σχόλιο ΕΚΤΟΣ εξετάσεων: Η επιλογή του βιβλίου για το λογοτεχνικό απόσπασμα είναι και ένα έμμεσο σχόλιο για τη σύγχρονη πραγματικότητα· όλα για ένα φιλότιμο!
Στο Θέμα Δ, ερώτημα Δ1 ζητείται από τις/τους υποψήφιες/-ους να συντάξουν ένα άρθρο, στο οποίο πρέπει να αναφέρουν α) τους λόγους για τους οποίους το σχολείο οφείλει να καλλιεργεί τη δημιουργικότητα των μαθητριών και των μαθητών και β) τους τρόπους με τους οποίους οι ίδιες και οι ίδιοι επιλέγουν να εκφράσουν τη δημιουργικότητά τους στην προσωπική τους ζωή. Ως πηγές αφόρμησης μπορούν να χρησιμοποιηθούν τα Κείμενα 1 και 2. Μετά την ολοκλήρωση της συγγραφής του άρθρου οι υποψήφιες και οι υποψήφιοι πρέπει να δώσουν και έναν τίτλο στο άρθρο τους.
Εύχομαι καλή επιτυχία σε όλες τις μαθήτριες και τους μαθητές των Γενικών Λυκείων και του ΕΠΑΛ από αύριο και καλή δύναμη σε όλες τις καθηγήτριες και τους καθηγητές, που δουλεύουν στις επάλξεις. Συμμερίζομαι την αγωνία.
*Παραθέτω τη διεύθυνση της ιστοσελίδας του σχολείου, που υπηρετώ φέτος ως μόνιμη εκπαιδευτικός και τις προσπάθειες που κάναμε να εντάξουμε τη δημιουργικότητα και τη Δημιουργική Γραφή στη σχολική πραγματικότητα ανά τάξη, όπου ήταν δυνατόν.
*Παραθέτω και τον περσινό μου σχολιασμό στα θέματα της Νεοελληνικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας Γενικού Λυκείου.
Σχολιασμός του θέματος της Έκθεσης του ΓΕΛ 2024